E Vërteta dhe Historia.

Përkujtimi 28 Nëntorit – Ditës së Pavarësisë – rihapi edhe një herë debatin tashmë publik lidhur me rishkrimin e Historisë. Sikundër dhe herë të tjera gjatë këtij viti, z. Berisha nuk mundi t’a frenojë vehten për t’ju imponuar tempon historianëve, të cilëve sipas tij « normalisht, ju takon fjala e fundit ». Veçse kësaj here ai shkon edhe më larg pasi pyetjes jo fort të pafajshme të gazetarit :
– Ju keni hedhur një tezë që duhet rishkruar historia. Historianët, por edhe historianë politikanë, thonë se politika duhet të qëndrojë larg historisë?

ai i përgjigjet si më poshtë :

– Ata që thonë se politika duhet të qëndrojë larg historisë, më duhet t’u them se nuk kanë koncepte të qarta lidhur me lidhjet e pazgjidhshme që ka politika me historinë. Në qoftë se ka dy disiplina të lidhura pazgjidhshmërisht, janë politika dhe historia, ndaj dhe të pretendosh se ata që bëjnë historinë nuk duhet të merren me historinë ose me një pjesë të historisë, është qesharake. Natyrisht, të studiosh historinë është detyrë e historianëve, por të pretendosh se politikanët nuk mund të merren me histori, është qesharake dhe naive. Ka një rëndësi të jashtëzakonshme që historia t’u përmbahet të vërtetave të saj.

Le të vemë menjëherë pikat mbi i : Po – historia duhet shkruar, rishkruar dhe tejshkruar rishtas, pasi asnjëherë nuk mund të pranohet se ajo e ka thënë fjalën e vet përfundimtare dhe aq më pak në rastin e Shqipërisë ; Jo – nuk i takon politikanëve t’ju mësojnë historianëve se çfarë duhet të bëjnë dhe aq më pak se si t’a shkruajnë Historinë.
Sidoqoftë, edhe sikur respekti më i verbër ndaj figurës së Kryeministrit, i zgjedhuar me dashamirësinë më të pafajshme ndaj modelit të demokracisë që ai përfaqson, të shtyjnë të mbyllësh sytë përkundrejt konceptit berishjan të historisë së politizuar, mbetet e panjohur fakti se në ç’mënyrë studiuesit dhe historianët mund të rishkruajnë këtë të vërtetë. Pra, cilat janë raportet mes historisë dhe të vërtetës ?

.
.
E vërteta historike dhe ndershmëria e historianit.
.
Pa asnjë dyshim, shumica dërrmuese e pjesëmarrësve në këto debate – në rradhë të parë profanët – noton në mes të një konfuzioni të plotë : kur përmendim Historinë, vallë bëhet fjalë për një realitet tashmë të shkuar apo për « tregimin » e shkruar nga historianët lidhur me të ? As që vihet në dyshim që mes këtyre « kategorive » egziston një dallim thelbësor : ai tregim i së shkuarës bëhet në të tashmen e historianit.
Pikërisht, distanca mes objektit (të shkuarës) dhe subjektit (historianit) përfaqëson edhe esencën e çështjes të të vërtetës në histori.
Elementi i dytë sqarues lidhet me faktin që, në dallim të madh nga shkenca e quajtur « e mirëfilltë », qëllimi i historisë nuk është ndërtimi i modeleve, i skemave ose koncepteve përgjithësuese, por pikërisht rindërtimi i realiteteve individuale. Pra historia merret me faktet, ajo rendit faktet – faktin që mbetet dukuri e përveçme. Në këtë mënyrë detyra e saj e parë është krijimi i një « konstruksioni historik », i cili në qoftëse nuk mund të karakterizohet nga « objektiviteti », të paktën duhet të reflektojë ndershmërinë e historianit. Me fjalë të tjera, në qoftë se është vështirë që historiani të bëjë abstraksion ndaj gjithçka që e ka formuar si njeri dhe si historian të paktën ai duhet të respektojë vetvehten dhe t’i bëjë nder profesionit të zgjedhur. Në praktikë, kjo ndershmëri reduktohet në një kompromis : ndërgjegjshmëri lidhur me kufijtë e horizontit të tij, gjerësi e shpirtit lidhur me pranimin e debatit dhe të kritikës, garanci profesionale e paraqitjes të të gjithë aspekteve të të shkuarës…
Si e gjejnë vehten në këtë skemë historianët dhe studiuesit tanë ? Në mungesë objektive të « objektivitetit », mbetet të vihet në dyshim ndershmëria e tyre. Por, çfarë kanë bërë ata më tepër se sa « interpretimin e Historisë në kontekstin e kohës së tyre » – atë të Komunizmit ? A mjafton vallë të ndrrohet konteksti – dhe me këtë rast shprehja Komunizëm të zëvendësohet me Demokraci – që produkti historik i historianëve të shëndrrohet në të vërtetë historike të politikanëve? Pra, në vend që Z Kryeministër të kërkojë rishkrimin e Historisë, është më e udhës që ai të ftojë studiuesit për t’a shkruar atë ndryshe. Në përputhje me zhvillimet e reja demokratike të vendit, fakti historik të gjejë vendin e vet të merituar – të rishkruhen emrat e patriotëve të fshira nga listat si ajo e Pavarësisë dhe me këtë rast, të fshihen me atë gomën e turpit emrat e atyre komitëve dhe kaçakëve të padenjë. Paçka se « karakteri historik nuk gjendet mes fakteve por në botën e njohjes në përgjithësi ». Me këtë rast, ata do të ndërmarrin atë hap aq të domosdoshëm – përfshirjen e faktit politik mes morisë së fakteve historike.
Me që ra rasti, le t’i hedhim një vështrim atyre raporteve të pazgjidhshme mes Historisë dhe politikës, të cilat Z Kryeministër këmbëngul t’i kqyrë sikundër raporti ndaj të vërtetës dhe lirisë. Ndërlidhja univoke që krijon barazvlerën Histori = e vërtetë dhe politikë = liri, mbetet gjithmonë për t’u vërtetuar, aq më tepër që përpara mendimtarit tonë Kryetar, të tjerë mendimtarë sikundër historiani Maurice Sartre nuk ngurron aspak të pohojë se « çdokush duhet të bjerë dakord se e vërteta në histori i përket utopisë ». Përfundimisht, është e udhës t’ju thuhet shkoqur historianëve që – për hir të ndershmërisë ndaj profesionit – nga njera anë ata e kanë për detyrë t’i rikthehen të kaluarës dhe nga ana tjetër, ata duhet të kenë guximin t’ju thonë me plot gojën Shqiptarëve se asnjë prej tyre nuk është në gjendje të sjellë të vërtetën lidhur me Historinë. Për të vetmen arsye pasi egzistojnë po aq të vërteta sa edhe mënyra të shkruajtjes të Historisë !
Gjatë këtij kërkimi utopik të të vërtetës, i vetmi element që çlirohet dhe vendoset përpara çdo kërkuesi është ai i ruajtjes së kërkesës ndaj të vërtetës, pra : përkushtimi ndaj tendencës drejt të vërtetës si dhe përdorimi i procedurave të vërteta në punën e çdo historiani. Në qoftë se Historia, në fomën e saj të sotme, përngjan me një makth, kush na garanton se rishkrimi i saj do të shënojë njëkohësisht edhe fundin e makthit ?
.
.
Historia dhe ideologjia.
.
Nga momenti që historiani është i ndërgjegjshëm për rolin e tij në krijimin e « konstruksionit historik » ai angazhohet në një proces fort delikat pasi para së gjithash, ai ve në lojë përgjegjësinë e tij. Asnjëherë, përpjekja e « rindërtimit » nuk është e paanshme. Ajo ndërvaret nga botëkuptimi i specialistit, nga formimi i tij, nga mjedisi i tij familjar – nga mbivendosja e fushave të ndryshme (ekonomike, kulturore, fetare etj.. etj) që krijojnë përfundimisht edhe përfytyrimin e tij shoqëror – nga « habitusi » sipas filozofit Bourdieu. Pra, ajo përmban një varg rreziqesh.
Duke u përpjekur të rikrijojë historinë, historiani rrezikon të « vrasë » memorjen ose të riekuilibrojë memorjet konkurruese, të mjekojë memorjet e plagosura – shpesh të verbra ndaj memorjeve të tjera. Troç, të ndreqë një gjë duke prishur një tjetër. Sidoqoftë, a kemi të drejtë të identifikojmë memorjen, këtë lëndë « të hapur ndaj dialektikës së kujtesës dhe harresës » -këtë fenomen gjithnjë aktual, me të tashmen e përjetshme ?
Është krejt e vërtetë se deri diku, debati që shpaloset në faqet e shtypit është një debat mbi memorien – për periudhën e luftës nacional-çlirimtare, për epokën e komunizmit – paçka se flasim për histori. Eshtë e vërtetë gjithashtu se një varg specialistësh arrijnë të bëjnë dallimin mes historisë së mirëfilltë dhe historisë « imediate » – pra bashkëkohore. Si njera edhe tjetra trajtojnë faktin individual, dukurinë historike paçka se kjo e fundit rrezikohet të destrukturohet – « të asgjësohet » – sipas shprehjes së historianit Pierre Nora. Por na duhet të pranojmë se ai kalim i detyrueshëm drejt historisë nëpër atë etapë të pashmangshme që përfaqsohet nga memorja nuk kërkon vetëm kohë dhe inteligjencë. Para së gjithash, ky proces mbështetet mbi njohjen dhe pranimin e principit se jo vetëm memoria jonë e periudhës së komunizmit ka qenë – para së gjithash – një instrument pushteti por edhe se historia në kuptimin e saj më të gjerë i ka shërbyer dhe i shërben një pushteti, pasi ajo është pjesë përbërëse e një ideologjie të caktuar. Le t’a quajë sa të dojë Polibi mësuese – “më e madhja e mësuesve” ! Përderisa procesi i njohjes prej nga vijmë dhe ku shkojmë programohet dhe monitorohet nga pushteti nëpërmjet shkollës dhe i shërben krijimit të një përkatësie, identiteti apo krenarie kombëtare, është e kotë te nanuriset mendimi intelektual me idenë e pavarësisë së Historisë ndaj ideologjisë.
Periodizimi i historisë kombëtare nxjerr në dukje se, krahas epokës Republikë dhe Monarki e Zogut (1920 – 1939) dhe epokës në vazhdim Republikë e Hoxhës (1944 – 1991), renditet ajo bashkëkohore – Republika Berisha – Nano – Berisha (1992 – deri në ditën e sotme). Përpara tyre, gjendet mjegullnaja historike e paanë me gjithë konstelacionet e saj : njerëzit e shpellave, Pellazgët, Ilirët, Arbërit, Skënderbeu i pafaan, halldupët myslimanë, Aliu i Tepelenës dhe i Janinës, Hasan Zyko Kamberi dhe Rrapo Hekali i xhelepeve, vëllezërit Frashëri, Ismail Qemal Vlora dhe Esat pashë Toptani…
Një vështrim sado i shkujdesur mbi këtë mjegullnajë tregon se të gjitha trajtimet e historisë të lashtë dhe të mesjetës të viseve shqiptare të realizuara nga vendasit ngjasin mes tyre ; në të njejtën mënyrë që një pikë uji ngjan me një pikë tjetër uji, pavarësisht faktit që e para vjen nga burimi komunist internacionalist dhe e dyta rrjedh nga gurra nacionaliste antikomuniste.
Ky vëzhgim ka një rëndësi kapitale pasi ai sugjeron që për të njejtin objekt studimi, dy ideologji diametralisht të kundërta shpien në përfundime praktikisht analoge ndërkohë që ato frymëzohen nga tema identike, të cilat sipas rradhës quhen ndjenjë patriotike, identitet kombëtar ose lartësim i të kaluarës.
Si është e mundur që dy grupe të ndryshëm studiuesish – i pari brenda vendit, i lidhur me pushtetin dhe nga ky fakt, pa patur « tjetër horizont veç atij të pushtetit komunist», dhe i dyti jashtë vendit, kundërshtar i betuar i atij rregjimi dhe si rrjedhojë i lirë si era në opinionet e tij – të riprodhojnë të njejtat skema për të përshkruar për shembull, epopenë prej ari të kulluar të trimërisë së Skënderbeut ? Të vetmet përjashtime nga rregulli i përgjithshëm vijnë nga shprehjet e përdorura dhe nga terminologjia e zgjedhur : fakt krejt i kuptueshëm pasi bëhet fjalë për dy kultura politike të ndryshme. Si duhet interpretuar kjo invariancë e lëndës ose e dijes historike në lidhje me ideologjinë ? Ndoshta duke pranuar thjeshtësisht që historiografia dhe ideologjia s’janë gjë tjetër veçse dy aspekte të ndryshme të të njejtit thelb.
A egziston së fundi ajo histori që nuk çfaqet si instrumentalizim i të kaluarës për qëllime të sotme ? Cili është ai që mundet të pohojë – në emër të një objektiviteti që përcaktohet nëpërmjet konceptit të asnjanësisë – se është i aftë të ndajë politikën nga ideologjia, këtë të fundit nga historiografia ose të dallojë mitin në lidhje me historinë ?
.
.
Historia dhe naiviteti.
.
Ajo çka karakterizon mes të tjerash deklaratat e Z Berisha lidhur me rishkrimin e Historisë është origjinaliteti, paçka se konceptet e tij lidhur me lidhjet e pazgjidhshme që ka politika me historinë janë tashmë jo vetëm të qarta, por edhe të prera. Domosdo, në qoftë se ai e rreshton vehten në mesin e atyre që që bëjnë historinë !
Sidoqoftë, është gjithmonë e nevojshme dhe e dobishme t’i rikujtohet qoftë edhe një eruditi se historia e njerëzimit është para së gjithash histori e qytetërimeve dhe jo e perandorive, se Kongresi i Lushnjës qëndron po aq larg pluralitetit politik në kushtet e Shqipërisë të viteve 20 të shekullit të kaluar sikundër dhe Lidhja e Lezhës përkundrejt Këshillit të Ministrave, se Shqipëria e pas Pavarësisë ishte po aq demokratike sa edhe Shqipëria që ai po ndërton sot dhe se së fundi – dhe në planin filozofik – diktaturat, përpara se të jenë sisteme të bazuara mbi mashtrimin janë « rregjime politike arbitrare, të vendosura dhe të mbajtura me anë të dhunës, në të cilat, të gjitha pushtetet përqëndrohen në duart e një njeriu të vetëm, të një grupi njerëzish – shpesh të përfaqsuar nga një partie politike ». Sa për mashtrimin, ai nuk është atribut i diktaturës, megjithëse kjo e fundit e përdor gjerësisht. Edhe demokrati më i madh nuk ngurron të bëjë deklarata që qëllimisht janë të kundërta me të vërtetën ose që thjesht, fshehin këtë të fundit. Bile, kur kjo gjë bëhet rrugë, flitet edhe për demokracinë e gënjeshtrave.
Përfundimisht, dhe në përgjigje të shprehjes së tij të fundit ndaj lidhjevet të pazgjidhshme që ka politika me historinë dëshiroj të sjell këtu një pjesë të një letre të hapur të një grup historianësh, shkrimtarësh dhe gazetarësh, të botuar në të përditshmen franceze « Liberation » në 13 dhjetor të vitit 2005. E titulluar « Liri ndaj Historisë », ajo denoncon përpjekjet e pushtetit për të « disiplinuar » Historinë :
.
.
« .. të prekur nga ndërhyrjet politike gjithnjë e më të shpeshta lidhur me vlerësimin e ngjarjeve të të kaluarës si dhe nga procedurat zyrtare që prekin historianët dhe mendimtarët, ne dëshirojmë t’ju rikujtojmë principet e mëposhtme.
Historia nuk është fe. Historiani nuk pranon asnjë dogmë, nuk respekton asnjë gjë tashmë të ndaluar, nuk njeh asnjë tabu. Ai mund të bëhet edhe i bezdisshëm. Historia nuk është moral. Historiani nuk ka si rol të thurë lavde ose të dënojë, ai shpjegon. Historiani nuk i vesh të kaluarës skema ideologjike të tashme dhe nuk shtie në ngjarjet e shkuara ndjeshmërinë e sotme » (…) « Historia nuk është memorje. Historiani, gjatë përçapjes së tij shkencore, mbledh kujtimet e njerëzve, i krahason mes tyre, i përball me dokumenta, me objektet, me gjurmët dhe përfundimisht përcakton faktet. Historia merr parasysh memorjen por ama, nuk mund të reduktohet aspak në të. Historia nuk është një objekt juridik. Në një Shtet të lirë, nuk i takon as Parlamentit as autoritetit juridik të përcaktojë të vërtetën historike. Politika e Shtetit, edhe kur ajo frymëzohet nga qëllimet më të mira, nuk është politika e Historisë » (..)

Një Përgjigje te E Vërteta dhe Historia.

  1. N.Ago thotë:

    Mirëse të gjej!
    Sot, gazeta Shqip(fragment të artikullit kam vënë në blogun tim) na jep një vizion të qartë mbi historinë e …historianit të mësipërm!

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s

Këtë e pëlqejnë %d blogues: